4 - اثر دين در زندگى اجتماعي : انسان داراى شهوت وغضبى است كه با غريزه ء افزون طلبي به هيچ حدى محدود نيست ، اگر شهوت مال بر أو غلبه كند گنجينه هاى زمين أو را قانع نمى كند ، واگر شهوت مقام بر أو چيره شود حكومت زمين أو را كفايت نمى كند ، مى خواهد پرچم قدرت خود را بر كرات ديگر برافرازد ( وقال فرعون يهمن ابن لي صرحا لعلى أبلغ الاسبب - أسبب السماوات ) . ( 1 ) هواي سركش انسان با شهوت شكم ودامن ومال ومقام واستخدام قوه ء غضب براي إقناع هوس پايان ناپذير خود هيچ مرزى نمى شناسد ، واز پايمال كردن هيچ حقي صرف نظر نمى كند ، ونتيجهء حيات انسان با چنين شهوتي جز فساد ، وبا چنان غضبى جز خونريزى وخانمان سوزى نخواهد بود ، زيرا قدرت فكر آدمي با شكستن طلسم اسرار طبيعت واستخدام قواى آن براي رسيدن به آمال نفساني نامحدود خود ، زندگى انسان بلكه كره ء زمين را كه مهد حيات بشر است به نابودى مى كشاند ( ظهر الفساد في البر والبحر بما كسبت أيدي الناس ) . ( 2 ) قدرتى كه نفس سركش را مهار وشهوت وغضب انسان را تعديل وحقوق فرد وجامعه را تضمين وتأمين مى كند ، ايمان به مبدأ ومعاد وثواب وعقاب است ، كه با اعتقاد به خداوندى كه ( وهو معكم أين ما كنتم ) ( 3 ) ومجازاتى كه ( فمن يعمل مثقال ذرة خيرا يره - ومن يعمل مثقال ذرة شرا يره ) ( 4 ) آدمي به هر خيرى وأدار واز هر شرى بر كنار خواهد بود ، وجامعه اى بر مبناى تصالح در بقا وبر كنار از تنازع در بقا به وجود خواهد آمد .

--> 1 . سوره ء غافر ، آيهء 36 ، 37 ( وگفت فرعون يا هامان بنياد كن براي من برجى شايد برسم به أسباب ، أسباب آسمانها ) 2 . سوره ء روم ، آيهء 41 ( ظاهر شد فساد در بيابان ودريا بدانچه دستهاى مردم فرآهم كرد ) 3 . سورهء حديد ، آيهء 4 ( وأو با شماست هر جا كه باشيد ) 4 . سوره ء زلزلة ، آيهء 7 ، 8 ( پس هر كس به مقدار سنگينى ذره اى كار خوب كند ، مى بيند آن را ، وهر كس به اندازه ء سنگينى ذره اى كار بد كند ، مى بيند آن را )